Straż Graniczna Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej w Koszalinie Nasz Patron -

Nawigacja

Nasz Patron

Nasz Patron

Autor:
13.01.2016

Nasz PatronMarszałek Polski Józef Piłsudski

3 50 6 13
14 49 42

 Józef Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 r. w Zułowie pow. Święciany na ziemi wileńskiej, w wielodzietnej rodzinie Józefa Wincentego i Marii z Billewiczów. Rodzina należała do najstarszych rodów szlachty litewskiej, od dawna spolonizowanej. Młody Józef, zwany Ziukiem, urodzony już po upadku powstania styczniowego dorastał w atmosferze żałoby popowstaniowej i wśród kultywowanych w rodzinie tradycji patriotycznych, o co szczególnie dbała matka. Pożar dworu Zułowie w 1874 r. spowodował przeniesienie się rodziny do Wilna. Przeprowadzka zbiegła się z rozpoczęciem przez Ziuka edukacji szkolnej. W 1877 r. dziesięcioletni Ziuk rozpoczął naukę w I Gimnazjum Wileńskim. Pierwsze szkolne opinie o nim mówiły, że jest zdolny, lecz mało systematyczny. Dużo czytał, szczególnie literaturę patriotyczną. Wraz z bratem, Bronisławem należał do Koła samokształceniowego "Spójnia". Do ulubionych książek zaliczał "Krzyżaków".W 1885 r., 18 letni Józef rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Charkowie. Przyszły Marszałek miał zostać lekarzem, jednak nie to stało się jego powołaniem. Trochę konspirował. Za udział w demonstracji antyrządowej spędził kilka dni w areszcie. Na medycynie wytrzymał zaledwie rok. Mówił, że "zniechęciły go panujące tam warunki" i z tego względu złożył prośbę o przeniesienie na Uniwersytet w Dorpacie. Czekając na decyzję w 1886 r. wrócił do Wilna. Na studia już nigdy nie powrócił.

W 1887 r. brat Piłsudskiego - Bronisław, należący do antycarskiej organizacji "Narodnaja Wola" został aresztowany przez carską "ochranę" za udział w przygotowaniu zamachu na cara Aleksandra III. Zamach nie udał się, a na organizatorów spadły represje. Sam Józef Piłsudski, nie będąc de facto wtajemniczony w spisek został aresztowany w oparciu o zarzut kontaktu ze spiskowcami. Mimo, iż śledztwo nic nie wykazało skazano go na 5 lat zesłania na Syberię. Przebywał w Irkucku, Kireńsku i Tunce. Tam m.in. poznał Bronisława Szwarce - członka Centralnego Komitetu Narodowego z czasów powstania styczniowego oraz innych powstańców i rewolucjonistów. Można powiedzieć, że wśród nich dojrzewał politycznie. Przeżył tam również swoją pierwszą miłość, którą była Leonarda Lewandowska.

W kwietniu 1892 r. Józef Piłsudski powrócił z zesłania do Wilna i całkowicie poświęcił się konspiracji niepodległościowej. Stał się działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej. Przyjął pseudonim "Wiktor", redagował pismo "Robotnik". Wtedy też poznał Marię z Koplewskich, która w 1899 r. została jego żoną. W 1895 r. Józef Piłsudski został członkiem Centralnego Komitetu Robotniczego. Jego aktywna działalność konspiracyjna sprawiła, że zaczęła poszukiwać go policja. W 1896 r. na kilka miesięcy wyjechał do Londynu. Działał w Wilnie, Warszawie i Łodzi. Tam, w lutym 1900 r. za konspiracyjne wydawanie organu PPS "Robotnik" został aresztowany i osadzony w warszawskiej Cytadeli. Symulującego chorobę psychiatryczną, skierowano go do szpitala w Petersburgu, skąd po 5 miesiącach zbiegł dzięki towarzyszom z PPS. Latem 1901 r. wraz z żoną wyjechał do Galicji. W 1905 r. doprowadził do utworzenia w PPS tzw. Organizacji Bojowej stając na jej czele. Uczestniczył w wydarzeniach rewolucji 1905 r., a rok później powołał do życia PPS - Frakcję Rewolucyjną. W czerwcu 1908 r. wraz z Kazimierzem Sosnkowskim założył we Lwowie Tajny Związek Walki Czynnej, którego struktury niebawem przeniknęły do Królestwa, a przy napływie ochotników możliwe stało się utworzenie Związku Strzeleckiego, Strzelca i Polskich Drużyn Strzeleckich. Jednocześnie w tzw. "robocie konspiracyjnej" poznał młodą kurierkę, Aleksandrę Szczerbińską, która 25 października 1921 r. została jego drugą żoną. W sierpniu 1912 r. wziął udział w zjeździe polskich działaczy niepodległościowych w Zakopanem. Utworzył Polski Skarb Narodowy. W grudniu tegoż roku Tymczasowa Komisja Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych mianowała go komendantem głównym Polskich Sił Zbrojnych na wypadek wojny z Rosją.

W 1914 r. z chwilą wybuchu "Wielkiej Wojny", Piłsudski ogłosił mobilizację oddziałów strzeleckich i rozpoczął organizację Legionów Polskich. 6 sierpnia z krakowskich Oleandrów wyruszyła do Królestwa Polskiego I Kompania Kadrowa, jako zalążek Wojska Polskiego. 12 sierpnia 1914 r. Piłsudski na czele utworzonego z Kompanii Kadrowej i dwóch innych kompanii batalionu strzelców zajął Kielce. 15 listopada 1914 r. został mianowany brygadierem.

19 grudnia z trzech istniejących pułków piechoty utworzona została I BRYGADA LEGIONÓW. Józef Piłsudski dowodził nią do października 1916 r. Na czele I Brygady Piłsudski uczestniczył we wszystkich bitwach na legionowym szlaku: Łowczówek (22-25 XII 1914 r.), Konary (16-25 V 1915 r.), Jastków (30 VII - 3 VIII 1915 r.), Kamionka (4-7 VIII 1915 r.), Kostiuchnówka (4-6 VII 1916 r.). Bitwa pod Kostiuchnówką była ostatnią bitwą, w której uczestniczył jako jej komendant. Jesienią przekazał dowodzenie płk. Marianowi Żegocie - Januszajtisowi. We wrześniu 1916 r. Józef Piłsudski otrzymał formalną dymisję i rozpoczął ożywioną działalność polityczną.Kiedy 5 listopada rządy Niemiec i Austro-Węgier ogłosiły utworzenie Królestwa Polskiego, tzw. Akt 5 listopada, Piłsudski dostrzegł w tym wydarzeniu szansę, na utworzenie polskiego wojska podległego Centralnemu Komitetowi Narodowemu. Niestety, władze niemieckie były temu przeciwne, ale zaakceptowano wejście Piłsudskiego do składu Tymczasowej Rady Stanu, która została powołana 9 grudnia 1916 r.

15 stycznia 1917 r. odbyło się inauguracyjne posiedzenie Tymczasowej Rady Stanu z udziałem Józefa Piłsudskiego. Uaktywniła się działalność utworzonej we wrześniu 1914 r. na terenie Królestwa tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej. 17 stycznia 1917 r. została ona podporządkowana Tymczasowej Radzie Stanu. Legiony Polskie, które weszły w skład tzw. Polskiego Korpusu Posiłkowego nie znalazły się w podległości Tymczasowej Rady Stanu, lecz dowództwa niemieckiego. Wobec nasilonego werbunku do Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische Wehrmacht) i rozproszenia polskich oddziałów, Piłsudski w lipcu 1917 r. podał się do dymisji. Jeszcze w tym samym miesiącu wydał zalecenie (rozkazywać nie mógł, gdyż formalnie nie był już zwierzchnikiem polskiego wojska) odradzające żołnierzom składanie przysięgi Niemcom. Doszło wówczas do tzw. kryzysu przysięgowego. Większość żołnierzy I i III Brygady zastosowała się do tej sugestii, w rezultacie czego oficerowie legionowi zostali internowani w Beniaminowie koło Warszawy, zaś szeregowi i podoficerowie - w Szczypiornie pod Kaliszem. Już 14 lipca 1917 r. Niemcy dokonali masowych aresztowań wśród kadry kierowniczej POW. 21/22 lipca 1917 r. Piłsudski został aresztowany i osadzony w twierdzy w Magdeburgu. 8 listopada 1918 r. został zwolniony z internowania. 10 listopada 1918 r. po powrocie z Magdeburga Piłsudski niezwłocznie uzgodnił z dowództwem niemieckim szczegóły dotyczące ewakuacji z Warszawy 30 tysięcznego garnizonu. Następnego dnia, 11 listopada członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej rozpoczęli akcję rozbrajania Niemców. W czasie, gdy pod Paryżem podpisywano zawieszenie broni na froncie zachodnim oznaczające koniec Wielkiej Wojny, Rada Regencyjna przekazała mu dowództwo nad tworzonym Wojskiem Polskim. 14 listopada ustępująca Rada Regencyjna przekazała na ręce Józefa Piłsudskiego swoje kompetencje. W dwa dni później, jako Naczelnik Państwa ogłosił on światu niepodległość Polski. Zarządził wybory do sejmu, powołał rząd i zaczął organizować armię.

Rok 1919 był bardzo pracowity dla Józefa Piłsudskiego. Scalano ziemie, które wcześniej znajdowały się pod trzema zaborami, od podstaw tworzono administrację, trwał proces określania granic kształtującego się państwa. W 1919 roku toczyła się wojna polsko-ukraińska, na Górnym Śląsku upadło I powstanie, a w Wielkopolsce działania zbrojne zakończyły się rozejmem i oczekiwano na decyzje traktatu pokojowego w Wersalu. Na Kresach Wschodnich doszło do pierwszych incydentów zbrojnych z oddziałami Armii Czerwonej. W 1919 r. dopełnił się również proces zjednoczenia Wojska Polskiego. Odtworzone jednostki o legionowym rodowodzie, przybyła z Francji "Błękitna Armia" gen. Hallera oraz oddziały Wojsk Wielkopolskich sformowane w czasie zwycięskiego powstania 1918-19 stały się trzonem odrodzonego Wojska Polskiego. 19 października 1919 r. w Krakowie doszło do spotkania "Trzech Józefów": Hallera, Dowbora-Muśnickiego i Piłsudskiego, którego wybrano Naczelnym Wodzem. Dopełnieniem zjednoczenia wojska było symboliczne przejęcie zwierzchnictwa Naczelnego Wodza nad Armią Wielkopolską. Stało się to 26 października 1919 r. podczas wizyty w Poznaniu.

Możliwość powstania polsko-rosyjskiego konfliktu zbrojnego towarzyszyła od samego początku procesowi odradzania się niepodległego państwa polskiego. Już w listopadzie 1918 r. oddziały Armii Czerwonej rozpoczęły przegrupowanie w kierunku za-chodnim zajmując obszary opuszczone przez niemieckie wojska okupacyjne. Do końca 1918 r. w rękach bolszewików znalazła się część Litwy (z Wilnem), Białorusi, a także częściowo Łotwa i Estonia.

14 lutego 1919 r. w rejonie m. Mosty doszło do pierwszej styczności bojowej między oddziałami polskimi a rosyjskimi. Po odzyskaniu Wilna w kwietniu 1919 r. przez kawalerię płk. Beliny-Prażmowskiego, walki przeniosły się dalej na północny wschód, na terytorium łotewskie. Ich późniejszym efektem była skuteczna operacja z udziałem Wojska Polskiego pod Dyneburgiem. Zimą 1919/1920 r. obydwie strony zaczęły gromadzić siły do decydującej konfrontacji. Zanim zagrzmiały działa na froncie polsko-bolszewickim w lipcu 1919 r. podpisano rozejm z Ukraińcami, a 21 kwietnia 1920 r. umowę z atamanem Petlurą. Armia polska zyskała nowego sojusznika. Obawa, że wojska bolszewickie wykorzystają okres przegrupowania polskich wojsk z Ukrainy na Białoruś i przystąpią do działań zaczepnych zadecydowała o wykonaniu uderzenia wyprzedzającego. 25 kwietnia 1920 r. wojska polskie pod osobistym dowództwem Józefa Piłsudskiego rozpoczęły działania ofensywne. W pierwszej fazie ofensywy strona polska uzyskała przewagę. 7 maja 1920 r. oddziały polskie wkroczyły do Kijowa, po czym przeszły na froncie ukraińskim do obrony. Zajęcie Kijowa było kresem polskich działań ofensywnych, gdyż wkrótce strona rosyjska przejęła inicjatywę na froncie, zmuszając polskie związki operacyjne do strategicznego odwrotu.

W obliczu niebezpieczeństwa utraty niepodległości powołano Radę Obrony Państwa, na czele której stanął Józef Piłsudski. Mobilizacja społeczeństwa pozwoliła na utworzenie Armii Ochotniczej, która wydatnie wzmocniła siły regularne. W lipcu 1920 r. bolszewicy poważnie zagrażali Warszawie. Rozkaz Michaiła Tuchaczewskiego odkrywał w sposób oczywisty zamiary Armii Czerwonej: "po trupie Polski droga do światowej rewolucji". W Białymstoku powstał nawet Komitet Rewolucyjny Polski - "rząd" polskiej republiki radzieckiej z F. Dzierżyńskim, J. Marchlewskim i F. Kohnem na czele.

14 sierpnia 1920 r. pod Radzyminem odwróciły się losy bitwy warszawskiej. Nocny atak polskiej piechoty na Wólkę Radzymińską zaskoczył bolszewików. Lokalny sukces został w ciągu następnego dnia wykorzystany operacyjnie. Siłą napędową polskiej ofensywy było uderzenie znad Wieprza. W planie, którego autorem był Józef Piłsudski, istotna rola przypadła armii gen. Rydza Śmigłego. Bolszewicy zostali zmuszeni do odwrotu. Odtąd trwały już tylko działania pościgowe. Klęska bolszewików była całkowita. Jej dopełnieniem była kolejna zwycięska operacja tzw. "niemeńska" w okolicach Grodna. Po zakończonej wojnie, 14 listopada 1920 r. Józefowi Piłsudskiemu nadano stopień Marszałka Polski. Był on też jedynym w Polsce kawalerem Orderu Wojennego Virtuti Militari I klasy (tj. Krzyża Wielkiego) - nadawanego według Statutu OVM Naczelnemu Wodzowi za wygraną wojnę. W niepodległej Polsce, Marszałek Józef Piłsudski traktowany był jako niekwestionowany autorytet i mąż stanu. Faktycznie, do grudnia 1922 r. (tj. do wyborów prezydenckich) pełnił obowiązki głowy państwa. Uznał jednak, że mimo wielkiej popularności w społeczeństwie nie może rządzić Polską jako prezydent. Konstytucja marcowa z 1921 r. znacznie ograniczała rolę głowy państwa. Odmówił więc propozycji czterech partii: PSL "Piast", PSL "Wyzwolenie", PPS i Narodowej Partii Robotniczej, które chciały wysunąć jego kandydaturę w wyborach prezydenckich. 10 grudnia 1922 r. Marszałek Józef Piłsudski spotkał się z nowo wybranym, pierwszym prezydentem Rzeczypospolitej Gabrielem Narutowiczem. Po tragicznej śmierci Gabriela Narutowicza, nowym prezydentem Rzeczypospolitej został Stanisław Wojciechowski. Piłsudskiemu nie pasował klimat nowych rządów. Począwszy od maja 1923 r. usunął się w cień. Przestał pełnić funkcje publiczne, zachowując jedynie godność przewodniczącego Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Marszałek przeniósł się z Belwederu do Sulejówka. Zamieszkał tam w dworku "Milusin", który to został wybudowany ze składek jego dawnych oficerów. Z drugą żoną Aleksandrą, Marszałek miał dwie córki, Wandę oraz Jadwigę.Piłsudski był uwielbiany przez swoje córki. Często bawił się z nimi i żartował, spędzali wspólnie każdą wolną chwilę. Podziwianie przyrody, kino, teatr oraz układanie pasjansów stanowiło natomiast ulubione hobby Marszałka. Jego legenda była wszechobecna w świadomości społeczeństwa II Rzeczypospolitej. Powstawały o nim pieśni i piosenki, poeci pisali wiersze, często uwieczniali go w swoich dziełach również malarze.W 1926 r. Józef Piłsudski powrócił do polityki. 12 maja 1926 r. Marszałek podjął trudną i odpowiedzialną decyzję. Kładąc kres chaosowi politycznemu w kraju, wydał rozkaz wiernym sobie oddziałom marszu na Warszawę. Dwukrotnie pełnił on obowiązki premiera, od 2 października 1926 r. do 27 czerwca 1928 r., a następnie od 24 sierpnia do 4 grudnia 1930 r. W okresie pokoju pełnił obowiązki Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych - drugiej funkcji po Prezydencie RP. 11 listopada 1934 r. z okazji Święta Niepodległości Piłsudski przyjmował na Polu Mokotowskim defiladę wojskową. Jak się miało niebawem okazać, była to ostatnia rewia z udziałem Marszałka. Rozpoznano u niego chorobę nowotworową.

Marszałek Polski Józef Piłsudski zmarł w niedzielę 12 maja 1935 roku. Uroczystości żałobne odbyły się najpierw w Warszawie. 15 maja trumnę wystawiono na katafalku w katedrze Św. Jana. Przez dwa dni przez świątynię przesunęły się setki tysięcy ludzi. Z katedry kondukt żałobny skierował się na Pole Mokotowskie. Pogrzeb Pierwszego Marszałka Polski zgromadził tłumy ludzi. Asystę honorową przy trumnie pełniła generalicja. Z Warszawy, przez Radom, Kielce, Jędrzejów i Miechów pociąg z oświetloną platformą, poprzedzany jadącym w asyście pociągiem pancernym "Pierwszy Marszałek" dotarł do Krakowa. 18 maja w Krakowie odbyły się dalsze uroczystości żałobne. Stutysięczny kondukt przeszedł na Rynek, gdzie dokładnie o 10.00 zabrzmiał hejnał z Wieży Mariackiej. Gdy o 10.40 trumna Marszałka stanęła u progu katedry wawelskiej, odezwał się dzwon Zygmunta.

Po śmierci Marszałka ogłoszono żałobę, która trwała do 23 czerwca 1935 r. W rok później, na cmentarzu na wileńskiej Rossie rozpoczęły się prace przy budowie specjalnej kwatery, w której miały zostać złożone szczątki matki Józefa Piłsudskiego oraz jego serce. Uroczystości na wileńskiej Rossie odbyły się 12 maja 1936 r.

do góry